బ్రోన్కియెక్టాసిస్: అర్థం, రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు, చికిత్స

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ ఊపిరితిత్తుల్లోని (వాయుమార్గాలు) గొట్టాలు దెబ్బతినే పరిస్థితి. సంచులు విస్తరించడానికి లేదా ఉబ్బడానికి కారణమవుతుంది. ఊపిరితిత్తుల్లోని శ్లేష్మాన్ని తొలగించడంలో ఇబ్బంది ఏర్పడుతుంది. ఫలితంగా ఇన్ఫెక్షన్లు వస్తాయి. చీము, శ్లేష్మంతో ఎక్కువగా దగ్గు రావడం బ్రోన్కియెక్టాసిస్ ప్రధాన లక్షణం. బ్రోన్కియెక్టాసిస్ నివారించడం కష్టం. కానీ చికిత్సతో మేనేజ్ చేయవచ్చు.

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ అంటే ఏంటీ?

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి. శ్వాసనాళాలు అంటే ఊపిరితిత్తులకు ప్రవేశించే గొట్టాలు విస్తరించి, దెబ్బతింటాయి. దెబ్బతిన్న వాయుమార్గాలు శ్లేష్మం క్లియర్ చేయలేవు. శ్లేష్మ పొరలో బాక్టీరియా పెరిగిపోయి, మరింత వాపు రావడానికి కారణమవుతుంది. ఊపిరితిత్తులకు నష్టం కలిగిస్తుంది. శరీరానికి సోకిన శ్లేష్మాన్ని బయటకు పంపడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు తీవ్రమైన దగ్గు వస్తుంది. ఊపిరితిత్తులలోకి ప్రవేశించే గొట్టాలు (వాయుమార్గాలు లేదా శ్వాసనాళాలు) వ్యాధి నుంచి రక్షించడానికి ఒక క్యాప్‌గా ఉంటాయి. కొన్నిసార్లు తాపాన్ని కలిగించే లాలాజలం ఈ రక్షణల్లో ఒకటి. శ్లేష్మం బయటకు వెళ్లకపోతే వాయుమార్గాలకు దీర్ఘకాలంలో తీవ్రమైన నష్టం తప్పదు.

సాధారణంగా గాలి పీల్చేటప్పుడు శ్లేష్మంలోని ఏవైనా హానికరమైన కణాలు ఉంటే, అవి శ్వాసనాళాల్లో చిక్కుకుంటాయి. అప్పుడు లక్షలాది చిన్న వెంట్రుకల లాంటి సిలియా ఊపిరితిత్తుల నుంచి శ్లేష్మాన్ని కడగడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఇందుకోసం తరంగాల లాంటి కదలిక కలిగిస్తుంది. దీన్నే మ్యూకోసిలియరీ క్లియరెన్స్ అంటారు. ఎవరైనా దగ్గినప్పుడు లేదా శ్లేష్మం మింగినప్పుడు, ఈ వ్యవస్థలో కొంత భాగం పనిచేయదు. ఊపిరితిత్తుల్లో శ్లేష్మం ఏర్పడిన సమయంలో చిక్కుకున్న అణువులు, కడుపులోని ఆమ్లం ద్వారా విచ్ఛిన్నమవుతాయి. సిలియా దెబ్బతిన్న లేదా శ్వాసనాళాల్లో శ్లేష్మం నిరోధించబడిన సందర్భంలో ఇలా జరుగుతుంది. బాక్టీరియా శ్లేష్మంలో చిక్కుకుపోయి మరింత పెరుగుతుంది. ఇన్ఫెక్షన్లకు దారితీస్తుంది. ఇలాంటి ఇన్ఫెక్షన్ల వల్ల కలిగే నష్టం బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ను మరింత దిగజారుస్తుంది.

మీకు ఇది కూడా నచ్చుతుంది: శిశువు శ్వాసలోపం గురించి మీరు తెలుసుకోవాల్సిన 5 విషయాలు

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ లక్షణాలు

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ లక్షణాలు ఈ విధంగా ఉంటాయి:

• కఫం, చీముతో ఎక్కువగా దగ్గు రావడం.
• తరచూ జలుబు చేయడం.
• కఫం చెడువాసనతో ఉండటం.
• శ్వాస ఆడకపోవడం (డిస్‌ప్నియా).
• రక్తంతో దగ్గు వస్తూ శ్వాస ఆడకపోవడం (హెమోప్టిసిస్).
• చేతివేళ్లు, గోళ్లు ఉబ్బడం.

కొన్నిసార్లు బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌కు గల కారణాలపై వాటి లక్షణాలు ఆధారపడి ఉంటాయి. ఈ లక్షణాలు మధ్యస్తంగా ఉండవచ్చు. ఒక్కోసారి ఆకస్మికంగా మంటలు పుట్టినట్టు ఉండవచ్చు. ఫలితంగా ఇది తీవ్రతరం అవుతుంది. అలాంటి సందర్భాల్లో బ్రోన్కియెక్టాసిస్ లక్షణాలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ను తీవ్రతరం చేసే లక్షణాలు ఇవే.

• తీవ్రమైన అలసట.
• జ్వరం.
• చలి.
• శ్వాస ఆడకపోవడం.
• రాత్రిళ్లు చమటలు పట్టడం.

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ రకాలు

బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ ప్రధానంగా రెండు కేటగిరీల్లో ఉంటాయి. వాటిని సిస్టిక్, నాన్ సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ అంటారు.

సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ బ్రోన్కియెక్టాసిస్

సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ (CF) రోగుల ఊపిరితిత్తుల్లో మందంగా శ్లేష్మం పేరుకుపోయి, పల్మనరీ ఇన్ఫెక్షన్లకు కారణమయ్యే జన్యుపరమైన పరిస్థితి. బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ లాగానే ప్రతీసారి మంటగా అనిపించి, ఇన్ఫెక్షన్ పెరుగుతూ, శ్వాసనాళాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. అప్పుడు ఆ రోగుల్లో బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ లక్షణాలు బయటపడతాయి.

నాన్ సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ బ్రోన్కియెక్టాసిస్

సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ కాకుండా రోగుల్లో బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ ఏర్పడుతుంది. ఉదాహరణకు ఏ రోగికైనా COPD అంటే క్రోనిక్ అబ్‌స్ట్రక్టివ్ పల్మనరీ డిసీజ్ ఉన్నా, సిలియా దెబ్బతిన్నా (ఊపిరితిత్తుల్లోని శ్లేష్మాన్ని క్లియర్ చేయడంలో సహాయపడే బ్రోన్చియల్ ట్యూబ్ లోపల చిన్న వెంట్రుకలు లాంటి నిర్మాణాలు), ఆస్తమా ఉన్నా, లేదా బలహీనమైన కండరాలు, నాడీ వ్యవస్థ పనితీరు కలిగి ఉన్నా, ఇవన్నీ సహజంగా శ్లేష్మం బయటకు వెళ్లకుండా నిరోధించబడతాయి.

నాన్ సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌లో మూడు సబ్ కేటగిరీలు ఉన్నాయి.

1. సిండ్రికల్ లేదా ట్యూబ్యులర్.

2. వరికోస్

3. సిస్టిక్

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ ఎవరిపై ప్రభావం చూపిస్తుంది?

ఊపిరితిత్తులను దెబ్బతీసే పరిస్థితి లేదా ఊపిరితిత్తుల ఇన్ఫెక్షన్ల ప్రమాదాన్ని పెంచే లక్షణాలు ఉన్న రోగులు సులువుగా బ్రోన్కైటిస్‌కు గురయ్యే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటి పరిస్థితులకు ఉదాహరణలు ఇవే:

• సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్ బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌కు ప్రధాన కారణం.
• రోగనిరోధక శక్తి లేకపోవడం, తక్కువ లక్షణాలతో HIV లేదా AIDS ఉండటం.
• అలర్జిక్ బ్రోన్చియల్ ఆస్పెర్‌గిలోసిస్ అనేది ఆస్పర్‌గిల్లస్ అనే ఫంగస్‌కు ప్రతిచర్య.
• ప్రైమరీ సిలియరీ డిస్కినిసియా లాంటి సిలియరీ పనితీరును ప్రభావితం చేసే రుగ్మతలు బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌కు కారణం కావచ్చు.
• శ్వాసనాళాలను చికాకు కలిగించే క్రోనిక్ (దీర్ఘకాలిక) పల్మనరీ సమస్య వాయుమార్గాలను ఇబ్బంది పెడుతుంది.
• రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్, షోగ్రన్ సిండ్రోమ్, క్రోహ్న్స్ వ్యాధి లాంటి కణజాల వ్యాధులు.

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ సాధారణ పరిస్థితేనా?

బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ సాధారణమైన వ్యాధి. తరచుగా నిర్లక్ష్యం చేయబడిన వ్యాధి కూడా. అమెరికా, యూరప్‌లో ఎపిడెమియోలాజికల్ డేటాలో ఎక్కువ భాగం గుర్తించవచ్చు. తక్కువ, మధ్యస్తంగా ఆదాయం ఉన్న దేశాల్లో ఇలాంటి కేసులు చాలా తక్కువ. ఇందుకు కారణం రిపోర్ట్ చేయకపోవడం లేదా నిర్థారించకపోవడం కావచ్చు. భారతదేశంలో క్షయవ్యాధి మునుపటి చరిత్ర ఉండటం, బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ ప్రధాన కారణాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

బ్రోన్కియెక్టాసిస్ చికిత్స

బ్రోంకోడైలేటర్ థెరపీ మంటను తగ్గించి బాక్టీరియాను చంపడానికి, శ్లేష్మం బయటకు పంపడానికి ఉపయోగపడుతుంది. బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ చికిత్సల్లో ప్రధానంగా ఇవి ఉన్నాయి.

• యాంటీబయాటిక్స్: బ్యాక్టీరియా కారణంగా వచ్చిన ఇన్ఫెక్షన్లను తగ్గించడానికి.
• మార్కోలైడ్స్- ఈ మందులు ఇన్ఫెక్షన్లతో పాటు మంటను తగ్గిస్తాయి.
• ఎక్స్‌పెక్టోరంట్స్, మ్యూకోలిటిక్స్ – ఈ మందులు శ్లేష్మాన్ని పల్చగా చేసి దగ్గు ఎక్కువగా రాకుండా చేస్తుంది.
• ఫిజికల్ థెరపీ.
• పోస్టురల్ డ్రైనేజ్, చెస్ట్ థ్రస్ట్స్ ద్వారా శ్లేష్మాన్ని పల్చగా చేసి బయటకు పంపడానికి ఉపయోగపడతాయి.
• వాయుమార్గాలు తెరుచుకునేలా చేయడానికి శ్వాస సంబంధిత వ్యాయామాలు చేయడం.
• వైద్య పరికరాలు- ఆసిలేటింగ్ పాజిటీవ్ ఎయిర్‌వే ప్రెజర్ (PEP) డివైజ్‌లు, షాక్ అబ్జార్బర్ల ద్వారా ఊపిరితిత్తుల నుంచి శ్లేష్మాన్ని బలవంతంగా బయటకు పంపడం.

బ్రోన్కియెక్టాసిస్, బ్రోన్కైటిస్ మధ్య తేడాలు ఏంటీ?

ఊపిరితిత్తుల్లో శ్లేష్మం, దగ్గుతోతో బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ లక్షణాలు, బ్రోన్కైటిస్ లాగానే ఉంటాయి. కానీ బ్రోన్కియెక్టాసిస్‌ శ్వాసనాళాల శాశ్వత విస్తరణకు కారణమవుతుంది. బ్రోన్కైటిస్ తాత్కాలిక ఇన్ఫెక్షన్. దీనివల్ల శాశ్వత నష్టం ఉండదు. బ్రోన్కియెక్టాసిస్ వర్సెస్ బ్రోన్కైటిస్ అనే చర్చ చాలా కాలంగా ఉంది. కొన్నిసార్లు ఒక దాని బదులు ఇంకొకటని పొరబడుతుంటారు కూడా. కానీ వాటి ప్రభావాల్లో చాలా తేడాలు ఉన్నాయి. అందుకే బ్రోన్కియెక్టాసిస్ వర్సెస్ బ్రోన్కైటిస్ అనే అంశంపై మరింత పరిశోధనలు జరగడం అవసరం. బ్రోన్కియెక్టాసిస్ చికిత్స చేయించుకోవాలనుకునేవారు ముందుగా వైద్యుల సలహా తీసుకోవడం అవసరం.